Afschot riolering: hoeveel per meter, binnen en buiten?

Een liggende afvoerleiding voor afvalwater moet volgens NEN 3215 een afschot hebben van 5 tot 20 mm per meter, oftewel 0,5 tot 2%. Met minder afschot kan vuil in de leiding achterblijven; met meer afschot gaat het water te snel stromen.

Zo leggen wij nieuwe buitenriolering aan: met een afschot van 0,5%, een halve centimeter per meter, gerekend vanaf de aansluiting op het hoofdriool omhoog naar de woning. Over 20 meter leiding is dat 10 cm hoogteverschil. Voor afvoeren binnen in de woning adviseert Wavin in de praktijk 10 mm per meter.

Bij riolering heet afschot ook verhang: het hoogteverschil gedeeld door de lengte van de leiding. Dat wordt uitgedrukt in procenten, in millimeters per meter of als verhouding. 0,5% is hetzelfde als 5 mm per meter en als 1:200.

Huisriolering werkt meestal onder vrij verval: het afvalwater stroomt door de zwaartekracht naar het gemeenteriool. Stichting RIONED vat het samen: afvoerbuizen lopen naar beneden, zodat het afvalwater wegstroomt en niet blijft stilstaan. Het afschot bepaalt hoe goed dat lukt.

Bij te weinig afschot kan vuil in de leiding neerslaan, waardoor op den duur verstoppingen ontstaan. Wavin wijst erop dat die kans groter wordt naarmate er meer bochten in de leiding zitten. Een rechte leiding met voldoende afschot is daarom de basis.

Tegenschot is het omgekeerde: een deel van de leiding loopt de verkeerde kant op, bijvoorbeeld omdat de buis is verzakt. Op het laagste punt blijft dan water staan. Of dat bij uw leiding speelt, brengt een inspectie met de rioolcamera in beeld voordat er gegraven wordt.

Meer afschot is niet automatisch beter. Boven 20 mm per meter valt een liggende afvalwaterleiding buiten de grenzen van NEN 3215. Wavin noemt een te groot afschot ongunstig door te hoge stroomsnelheden, en volgens het handboek van DYKA neemt bij meer afschot de kans op opstuwing in bochten toe.

NEN 3215 is de norm voor gebouwriolering en buitenriolering binnen de perceelgrenzen. Voor de aanleg van buitenriolering in de grond verwijzen fabrikanten daarnaast naar NPR 3218. Binnen en buiten verschillen de omstandigheden, en daarmee de aanpak.

Het hoogteverschil rekent u uit door de lengte van de leiding te vermenigvuldigen met het afschot. Bij 0,5% is dat 5 mm per meter: 12 meter leiding loopt dan 6 cm af. Bij 1% is het 1 cm per meter en bij 2% 2 cm per meter.

Meet altijd vanaf een vast punt. Buiten is dat de hoogte van de aansluiting op het hoofdriool; elke meter richting de woning komt de buis een halve centimeter hoger te liggen. Is het maaiveld overal even hoog, dan ligt de buis na 20 meter bij de gevel 10 cm minder diep dan bij het aansluitpunt.

Op een hellend perceel, zoals in delen van Zuid-Limburg, loopt het maaiveld niet gelijk op met de buis. De diepte onder het maaiveld zegt dan weinig over het afschot. Daarom meten we het afschot van elke leiding vooraf in. Waar een nieuwe leiding verder aan moet voldoen, leest u in de eisen aan een nieuwe rioolleiding.

Voordat de sleufdiepte vastligt, meten we begin- en eindpunt in: de hoogte van de aansluiting op het hoofdriool en de plek waar de leiding de woning verlaat. Met de lengte van het tracé volgt daaruit of het afschot past en hoe diep de sleuf over de hele lengte moet worden. Wat er vóór het graven met de gemeente en via de KLIC-melding geregeld moet zijn, staat in de aanleg van nieuwe huisriolering.

In de sleuf ligt de buis rondom in schoon zand, zonder stenen. Wavin adviseert een droge sleufbodem die zelf al op afschot ligt, en raadt steltegels en stelplankjes onder de buis af. Hulpstukken hoeven niet te worden uitgegraven; die worden in de losse grond gedrukt.

Tijdens het leggen wordt de hoogte per buislengte gecontroleerd, met een meetinstrument. Doe dat vóór het aanvullen: een afwijking die pas daarna wordt ontdekt, is alleen met nieuw graafwerk te herstellen.

Het aanvullen gebeurt in lagen. Wavin adviseert pas te verdichten wanneer er 0,3 m zand boven de buis ligt en niet aan te vullen met bevroren grond. Hoe de sleuf daarna verder wordt opgebouwd, leest u in een sleuf aanvullen na leidingwerk.

Twee voorbeelden uit eigen werk. In Sittard herstelden we circa 30 meter hoofdriool: we groeven een sleuf met een stabiele zandlaag, legden de rioolbuizen op afschot en koppelden ze, en metselden een nieuwe put op met fundering, putwand, doorvoeren en aansluitingen. Bij een woning in Maastricht vervingen we de complete huisaansluiting, met een nieuwe pvc-leiding op hoogte en met voldoende afschot, aangesloten op het bestaande riool.

Een leiding die bij aanleg goed lag, kan later verzakken, bijvoorbeeld door zetting van de grond. Dan ontstaat plaatselijk te weinig afschot of zelfs tegenschot. Bij oude gresleidingen kunnen door zetting ook de verbindingen gaan wijken; zie gresbuizen herkennen en vervangen.

Met een camera-inspectie van de huisriolering ziet u of een verzakking, wortels of een kapotte verbinding de oorzaak van de klachten is. Een camera ziet niet altijd wat er buiten de buis gebeurt; bij vermoedelijke uitspoeling kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Een camera-inspectie kost bij Roefs Grondwerken vanaf €275 inclusief 21% btw.

Ligt een deel op tegenschot, dan lost het wegnemen van een verstopping de oorzaak niet op. Volgens Wavins werkinstructie voor de flexibele huisaansluiting moet een leiding die door zakking op tegenschot ligt, worden opgegraven en opnieuw op afschot gelegd. Soms volstaat het om dat deel te vervangen; bij meerdere gebreken in hetzelfde tracé is het geheel vervangen vaak logischer. Hoe die afweging uitvalt, leest u in een deel of de hele leiding vervangen.

De afvoeren binnen de woning horen bij de installateur. Ligt de leiding buiten in de grond, dan komen graafwerk, inmeten en herstel van tuin of bestrating erbij. Roefs Grondwerken legt en vervangt huisriolering in Zuid-Limburg, van het inmeten van de aansluiting tot het aanvullen van de sleuf.

Stuur bij uw aanvraag de plaats, een paar foto’s van de route en de plek van het ontstoppingsstuk mee, plus eventuele inspectiebeelden. Dante neemt binnen 1 werkdag persoonlijk contact op. Is het urgent, dan pakken we het dezelfde of de volgende werkdag op.